Gökten yağan bacakların değişen yol haritası

[ 2007 eylül-ekim sayısı yalnızlık sözleri dergisi'nde yayınlanmıştır.]

Geçen sene olmalı..

Arkadaşlarla, günün binbir telaş içinde akşama hazırlandığı bir takvimde, koştura koştura bir filme yetişmeye çalışıyoruz. Filmin adı : Safar e Ghandehar yani Kandahar.

Filmin konusundan emin değiliz, sıradan bir savaş öyküsü olabilir, birazdan neler göreceğiz bilmiyoruz. Filmin öncesi-sonrası olacak mı acaba hayatımızda? Belki…Üstelik Kandahar’ın neresi olduğunu bile bilmiyoruz. Daha sonra öğreniyoruz Afganistan’da bir yerlerde, çorak topraklarmış meğer.

İzleyiciler yerini aldı. Dışarıda hala bu film için yetişmeye çalışanların varlığından emin olarak yaslandım arkama. Işıklar nihayet söndü ve film başladı.

Yüzleri örtülü Afganlı kadınların, açlıkla mücadele veren Kandahar halkının, kirden yüzü görünmeyen çocukların ve Batılı bir gazetecinin öyküsünü anlatan bu filmde hafızalarıma kazınan tek sahne “Afganlı erkeklerin mayınlar yüzünden kopan bacakları,kolları” idi. Kızılhaç tarafından bölgeye gönderilen ve helikopterden rast gele aşağıya bırakılan protez uzuvları kapmak için tek bacakları üzerinde zıplayarak birbirini ezen onlarca Afganlı erkek… Bunu hemen hemen her gün tekrarlıyorlardı. Çünkü sahte de olsa bir bacağa ve kola ihtiyaçları vardı.Kendilerinin, kadınlarının,çocuklarının…

Işıkların yanması ile gerçek hayata devam ettiğimizi hatırladık. Bu sefer akşamın geceye çalan zamanlarında otobüs bulma telaşı ile daha hızlı koşmaya başladık duraklara. Şükür ellerimiz, kollarımız, bacaklarımız,ayaklarımız sağlamdı.Koşabiliyorduk…

Filmin yapım yılı 2001; Kandahar’da yaşananların üzerinden çok geçmemiş yani. Bizim filmi izlediğimiz yıl ise 2006, Afgan savaşından çok sonra. Hatta birkaç ay önce Guantanamo mahkumlarından İbrahim Şen ile yaptığımız röportajda kendisi Afgan dağlarında yaşadıklarını anlatmıştı ve Kandahar hapishanelerindeki tutuklulara yapılanları. Askerlerin onları nasıl teslim ettiklerini de anlattı. Bütün bunları dinlerken bildiklerimi bir puzzle gibi bir araya getirerek Kandahar’ı daha iyi resmettim zihnimde; tabi protez uzuvlar için ağlayan insanlar da bu resmin birer parçaları oldu.

Bugün 9 Nisan 2007.

Tekerrür eden hayatların bir şahidi olarak ben, yapma bacak ve kol için ağlaşan Amerikalıları gördüm bugün. Savaş yeri Kandahar değil Irak toprakları. Küçük(!) bir ayrıntıyı hatırlatayım hemen: Amerika’nın protez konusundaki uzmanlığı ve gelişen teknolojisi.

Büyük icatların kaynağının savaşlar olduğunu öğrendiğimden bu yana icatların masum olmayışını düşünürüm. Protez uzuv üretmek de öyle… milyonlarca dolar karşılığı asker bulmaya çalışarak ordusunu kalabalık gösterme derdine düşen “büyük birader” bir o kadar masrafı şimdi yapma organlar için harcıyor. (Ölenler için cenaze ve tazminat masraflarını zikretmeden geçmeyelim.)

Haberi Los Angeles Times’den okuyoruz. Uzmanlar askerleri normal hayata döndürmeye çalışıyorlarmış. Normal hayata döndürmeden murad ne acaba ? Bak bu senin yeni bacağın tanış onunla Stephen, eskisinden daha iyi bir kolun var değil mi Mayk? Asma suratını John büyük birader sana tazminat ödeyecek, kızlarla iyi vakit geçirmek iyi bir fırsat ha ?

Uzmanlardan Peter Harsch her gün ameliyat masasında askerleri “normale” döndürmeye çalışıyor, diğer meslektaşları ile fazla mesai yapıyor 2003 Irak işgalinden bu yana. Bu yüzden olsa gerek normale döndürmenin yanı sıra iyi bir psikolog da olabilirler ya da bunca kopan parçanın içinde her şeyin bir yalan olduğunu düşünebilirler. Belki…

Çorak topraklara yağan yüzlerce protez bacak… Onlardan birine sahip olmak zengin olmak demekti Kandahar’da. Amerika ise teknolojisini geliştiriyor, normalleşme denemeleri yapıyor. Hastanede yüksek sesle şarkılar çalınıyor: Bring me to life.Bilmiyor ki; paramparça olmuş binlerce Afganlı organın laneti bu. Ya da gökten yağan bacakların değişen yol haritası bu.